Tổng kết hành trình Ajahn Chah - Hạnh đầu đà và Tứ Thánh Đế

Đây là phần kết của loạt tư liệu tiểu sử Luang Pu Chah Subhaddo (Ajahn Chah) chùa Wat Nong Pah Pong, huyện Warin Chamrap, tỉnh Ubon Ratchathani. Phần này tổng kết hành trình tầm cầu chân lý, định nghĩa lại hạnh dhutanga, các đức tính cốt lõi và sự so sánh với Buddhadasa Bhikkhu — cùng tầm vóc lan tỏa của ngài ra thế giới qua Wat Pah Nanachat.

Hạnh dhutanga không phải đi lang thang

Tổng kết hành trình tầm cầu chân lý của Luang Por đã đem lại câu trả lời cho chính ngài và hàng đệ tử rằng: thật sự "hạnh dhutanga" không có nghĩa là vác lều, cầm bát, đi lang thang đây đó, mà chính là thọ trì các hạnh tu tập nhằm mài dũa phiền não một cách nghiêm túc.

Bởi vậy, chùa Wat Nong Pah Pong đã ra đời giữa khung cảnh yên bình, mát mẻ, vô cùng thuận duyên cho việc tu hành. Việc thực hành hạnh tu tập nghiêm túc là phương tiện quan trọng nhất để mài dũa phiền não, như Luang Por gọi là "cái sàng lọc người." Nếu hạnh tu thiếu sót, nghĩa là chưa qua được sàng, phải tiếp tục dốc sức hành trì cho đến khi qua được.

Hành trì pháp không phải chỉ là ngồi thiền, đi kinh hành, mà phải bao gồm cả nếp sinh hoạt đời thường. Mỗi khoảnh khắc trong đời sống đều được xem là thực hành pháp.

Chính việc bản thân Luang Por giữ các hạnh tu nghiêm túc đến mức trở thành một phần của đời sống ngài, đây là phương tiện tuyệt vời để dạy hàng đệ tử. Có thể nói ngài dạy bằng cách làm gương, không cần nói nhiều. Cộng với phong thái tươi tắn, giọng nói nhẹ nhàng, và phương pháp giáo hóa dứt khoát trong những lúc cần — tất cả khiến ngài trở thành chốn nương tựa tinh thần cho rất nhiều người.

Trong việc cai quản Tăng chúng, ngoài Pháp và Luật làm nền tảng theo đường lối dhammādhipateyya, ngài còn lấy Aparihāniya-dhamma làm cốt lõi.

Kiên nhẫn — mẹ của hành trì

Kiên nhẫn là đức tính mà Luang Por nhấn mạnh rất nhiều. Như ngài thường nói: kiên nhẫn là mẹ của hành trì. Chính Luang Por cũng viên mãn đức tính này. Trong sự hành trì, ngài đã sống khổ hạnh nhiều năm, đến mức không thể tưởng tượng nổi với người không có sức chịu đựng như vậy. Thời trai trẻ khi dục tình bủa vây, ngài cũng nhờ đức kiên nhẫn này mà vượt qua được thử thách lớn lao của tuổi trẻ an ổn.

Tâm từ bình đẳng

Do Luang Por thấy rõ mọi sinh mệnh, mọi danh sắc được cấu tạo bởi 4 đại 5 uẩn là mang đặc tính chung, tâm từ của ngài bình đẳng, không phân biệt, không giới hạn, không đong đếm. Ngài chỉ mong mọi sinh mệnh đều thoát khổ như nhau, tâm ấy trong sáng thuần khiết, không cầu đáp trả — dù vật chất như tiền tài, hay danh lợi như tước vị, danh tiếng, sự tôn kính.

Ngài dành mọi tinh tấn (viriya), dành trọn thời gian cho việc huấn luyện, rèn luyện đệ tử thật sự — đến mức có thể nói: việc tạo con người là việc hàng đầu của ngài.

Dạy pháp theo Tứ Thánh Đế

Khổ

Luang Por cố gắng cho đệ tử thấy theo thực tại: "Khổ đã sinh rồi, không muốn nó khổ, thì cũng không thấy khổ. Không thấy khổ, thì cũng không biết khổ. Không biết khổ, cũng không thể lôi khổ ra được."

Thật ra, chính khổ này sẽ làm ta thông thái hơn, làm sinh tuệ. Người bị khổ nên quán khổ, không phải trốn vì không muốn khổ. Khổ là dấu chỉ cho thấy: chỗ này chưa đúng, chỗ này không ổn. Khổ sẽ dẫn ta đến thầy tổ và sự an tịnh cuối cùng.

Vì bản tính con người không ai thích khổ, luôn tìm cách trốn tránh hay che đậy, Luang Por nhấn mạnh đức kiên nhẫn — phương tiện đốt cháy phiền não một cách mạnh mẽ.

Khổ tập (samudaya)

Sự chống lại tham ái trong mọi trường hợp có khổ, để trừ gốc rễ của khổ — đó là con đường Luang Por dẫn dắt chư Tăng. Ngài tin lời Phật dạy: Đạo, Quả, Niết Bàn có thật, nhưng những điều ấy sinh ra từ sự hành trì, từ sự khổ luyện — dũng cảm dám tu, dám nghĩ, dám chuyển, dám làm.

Dám làm thế nào? Ngài dạy phải cưỡng lại tâm mình. Tâm nghĩ theo hướng này, ngài cho đi hướng kia. Tại sao phải cưỡng tâm? Vì tâm đã bị phiền não bủa vây đầy rẫy, chưa được rèn luyện, chưa thành giới, chưa thành pháp — biết tin nó sao được.

Khổ diệt (nirodha)

Mỗi lần ngài nói đến trạng thái tâm đã thấy pháp, đều là nguồn cảm hứng cho đệ tử ra sức hành trì. Nirodha mà Luang Por biểu hiện bằng chính bản thân ngài là minh chứng rõ ràng cho quả của sự hành trì.

Đạo

Phát triển đạo phải đầy đủ cả 8 chi phần. Không thể chỉ lấy riêng phần giới, riêng pháp, riêng định, riêng tuệ. Ngài rất coi trọng giới luật — nếu giới không thanh tịnh, định và tuệ cũng không sinh khởi. Ngài lặp lại thường xuyên: định đúng phải đầy đủ sati và viriya, hướng đến tuệ, đến diệt khổ trực tiếp.

Ngài không quan tâm những gì không đưa đến diệt khổ, ví dụ chuyện huyền thuật hay thần thông biến hóa.

Trung đạo, theo Luang Por, có khi chỉ là một chữ: "vừa đủ." Hoặc: không đắm nhiễm trong khổ hay lạc. Khi thấy lạc, hãy quán lạc đó, đừng đắm vào lạc — buông bỏ cả lạc và khổ. Buông bỏ được cả hai, là chánh hạnh (sammapatipada), mà ngài gọi là trung đạo.

So sánh Buddhadasa và Luang Por Chah

Buddhadasa và Luang Por Chah cùng có phẩm tính của bậc đã chứng ngộ cao — vượt trên lạc khổ, trên thiện ác. Sự ra đời của Suan Mokkh và Wat Nong Pah Pong là điềm lành cho việc truyền bá Phật giáo theo hai phương diện khác nhau, nhưng phối hợp hài hòa thành một.

• Suan Mokkh nhấn mạnh việc sản sinh pháp thông qua kinh sách.
• Luang Por Chah đưa nguyên lý của Buddhadasa lan tỏa xuống khắp các địa phương, cả trong và ngoài nước, có vô số đệ tử và sẽ nhân lên gấp bội không ngừng.

Ý tưởng lập Suan Mokkh quốc tế của Buddhadasa cũng tin là chịu ảnh hưởng từ Luang Por Chah trong việc lập Wat Pah Nanachat (chùa rừng quốc tế) — đã đưa Phật giáo lan tỏa ra nước ngoài.

Tính phổ quát

Người chứng ngộ cao, giác ngộ chân lý, sẽ không bị dính mắc vào tông phái — không mắc kẹt trong khái niệm Phật, Kitô, Hồi. Hiểu rõ thấu suốt rằng các tên gọi chỉ là giả danh, thật sự trong Phật giáo chỉ có một tông phái: tông phái của Đức Phật. Không có Mahayana, Hinayana, Mahanikai, Dhammayut, Santi Asoke, Dhammakaya. Cũng không có Phật, Kitô, Hồi — mà chỉ có một đạo duy nhất có tính phổ quát: dạy người làm thiện, tránh ác, thanh lọc tâm.

Dạy pháp ở chỗ thực hành làm gương

Phật giáo gần gũi với thiên nhiên, giản đơn, tự do khỏi các quy tắc — giống như các chùa rừng. Có những vị tăng thật sự là tăng, không chỉ hình tướng, không bận rộn với việc xây chùa tháp, vì cho rằng tăng có nhiệm vụ xây chùa trong tâm người, và rồi người sẽ tự xây chùa cho mình.

Tư tưởng phổ quát của ngài thể hiện qua lời mở đầu khi xây điện uposatha Wat Nong Pah Pong: điện này sẽ không làm bùa chú kiếm tiền, sẽ không gây phiền cho chính quyền, sẽ không quyên góp. Kiểu dáng Thái hay phong cách nào không quan trọng, vì đó chỉ là hình thức, không phải ý nghĩa thật sự của đạo.

Sự suy đồi của văn hóa Thái không phải ở thay đổi hình thức vật chất, mà ở suy đồi đạo đức. Nếu tông môn chỉ giữ hình thức nghệ thuật, đồ vật tín ngưỡng, mà không có hành trì đúng đắn, thì cũng chẳng có gì tốt hơn.

Kiểu dáng điện nên đơn giản nhưng chắc chắn, bền vững, tiết kiệm, có công dụng thiết thực, mặt bằng đủ chứa ít nhất 200 tỳ kheo. Không cần cửa ra vào, vì chùa không có vật giá trị gì cần cất giữ. Không cần tường bao, để cây cối làm tường thay. Chỉ cần mái che nắng che mưa. Đặt trên gò đất cao giống như núi đồi, vì núi là chỗ cao sạch, không khí tốt, thích hợp làm sanghakamma. Giảm tối đa đồ trang trí lãng phí, nghĩ đến lợi ích hơn vẻ đẹp.

Sự thịnh vượng đã thể hiện tại Wat Nong Pah Pong và các chi nhánh, tỏa ánh sáng khắp đất Siam và còn chiếu sáng đến người dân thế giới bên ngoài — đó là minh chứng cho hành trình mà Luang Pu Chah Subhaddo đã tổng kết bằng chính đời sống của mình.