Phra Kesa Khruba Srivichai – Câu Chuyện Pháp Tượng Tóc Của Người Lanna

Bài đăng trên báo Kom Chad Luek ngày 19/8/PL. 2547 (2004). Các chi tiết "linh nghiệm", "phật lực" dưới đây là niềm tin dân gian lưu truyền trong giới sưu tầm, không phải tư liệu sử học chính quy.

Tại sao là tóc?

Pháp tượng tóc (Phra Kesa) của Khruba Srivichai là pháp tượng do dân làng — với lòng kính tín nhớ thương đối với Khruba — đã cùng nhau tạo ra, với mong ước gìn giữ những sợi tóc của ngài. Có người giữ để đeo, mang theo khi đi lại làm ăn buôn bán; có người giữ để cúng bái trên bàn thờ Phật trong nhà. Vì vậy có thể xem pháp tượng tóc Khruba Srivichai là pháp tượng do chính tay nghề của thợ là người dân làng thực hiện — không phải do chùa hay nhà nước đứng ra đúc hàng loạt.

Việc đem tóc Khruba trộn với hợp chất gồm nhị hoa và bột nhang để tạo thành pháp tượng này xuất phát từ sự kính tín tóc của Đức Phật Chánh đẳng Chánh giác.

Truyền thuyết tóc Phật ở Lanna

Theo truyền thuyết các thánh tích, thánh vật ở Lanna từ xa xưa — và trong lời thuyết pháp của chư Tăng Lanna — thường nhắc đến việc Đức Phật đã viếng thăm vùng đất Lanna. Khi đến nơi, ngài đã gặp người dân bản địa và ban tặng những sợi tóc của mình cùng lời tiên tri: trong tương lai, vùng đất này sẽ phồn vinh hưng thịnh trở thành nơi ngự của Tam Bảo; vị Chúa thành sẽ xây nơi chứa các sợi tóc và Xá-lợi Phật (phra borom saririkadhat) sẽ được thêm vào sau này.

Khi người dân hay Chúa thành nhận lấy sợi tóc của Đức Phật, sẽ đem chứa trong ống bạc, ống vàng, hoặc chứa trong ống gỗ linh thiêng, rồi đem chôn xuống đất. Có nơi xây Phật bảo tháp trở thành Phra Borom That Chedi nhiều tòa ở Lanna, truyền đến ngày nay.

Niềm tin cúng bái những sợi tóc của Đức Phật truyền thừa cho đến Khruba Srivichai — mà người Lanna kính trọng bởi ngài chỉ có sự bố thí cho Phật giáo cho đến giờ phút cuối cùng. Công đức của việc xây dựng các công trình trường tồn đã sinh ra phước đức già dặn, sinh ra niềm tin của đệ tử và các ban Phật tử dân làng — phần lớn là ban quản lý các chùa ở Lamphun, Chiang Mai. Họ cùng nhau tạo ra pháp tượng tóc Khruba Srivichai sau khi ngài viên tịch.

Cách tạo pháp tượng tóc

Theo truyền thuyết lưu lại, hợp chất dùng để tạo pháp tượng thường là bột nhị hoa và các loài hoa mà dân làng mang đến cúng Phật trong chính điện, trong giảng đường, cho đến tại các Phật bảo tháp từ nhiều nơi. Các loại hoa thường dùng: hoa Pikun hay hoa Kaew đã phơi khô tốt, trộn với tro nhang từ lư hương cúng tượng Phật chính (phra prathan) trong giảng đường — chính giảng đường của chùa là nơi tạo ra pháp tượng đó.

Khi có đủ hợp chất, người ta đem nghiền nhỏ, rồi trộn với mủ cây sơn (yang rak), có thêm bột lá cọ là pháp lời Phật dạy mà người Lanna cổ đã khắc chữ vào. Khi tất cả thành phần đã trộn thành cục dẻo theo ý muốn, thì đem ấn xuống khuôn.

Sợi tóc Khruba được trộn vào trước khi ấn xuống khuôn, hoặc trộn thẳng vào hợp chất bột nhị hoa luôn cũng có. Vì thế mới xuất hiện hai kiểu pháp tượng: có tượng thấy sợi tóc rõ ràng, có tượng không thấy sợi tóc bên ngoài gì cả.

Nhiều người thậm chí còn đầu tư bẻ tượng đã có được ra để xem bên trong có sợi tóc Khruba hay không — cách này không nên khuyến khích chỉ dẫn. Vì nếu là tóc Khruba theo lời xác nhận và nghiên cứu cân nhắc tốt rồi thì không nên kiểm chứng bằng cách bẻ tượng ra để xem. Hãy có lòng tin, tin tưởng cúng bái tóc của Khruba, hạnh phúc thịnh vượng sẽ đến với quý vị mà không hay biết về sau.

Khuôn — đa dạng theo phe phái Lamphun

Khuôn đem ra tạo tóc Khruba Srivichai căn cứ theo hình thức Phật khuôn của phe phái Lamphun làm mẫu. Vì vậy khuôn pháp tượng tóc Khruba Srivichai có nhiều kiểu nhiều dáng, không gắn bó với kiểu khuôn nào cụ thể.

Theo lời kể của dân làng có tuổi từ 60 trở lên, các thông tin sẽ khác nhau đôi chút. Ví dụ: pháp tượng tóc khuôn Phra Rod thường được ban Phật tử dân làng tạo ra trao cho chùa Phra That Chao Hariphunchai để làm quà lưu niệm cho những người đến tham dự lễ phước chúc mừng Xá-lợi Phật Hariphunchai.

Các pháp tượng khuôn Phra Khong và các khuôn khác được tạo theo nơi phát tích hoặc theo hầm (khru) của khuôn đó. Nhưng đều tạo trong khoảng thời gian không cách xa nhau — có thể gọi là cùng thời, chỉ khác nhau về tuổi không quá 4–5 năm (theo lời xác nhận từ người cao tuổi là dân làng Pa Sang hay người Lamphun cổ gốc).

Khuôn của các pháp tượng khác nhau thường được tạo từ đất nung. Đôi khi còn dùng tượng gốc phe phái Lamphun ấn xuống mặt đất rồi đem đi làm khuôn — có thể gọi là sao chép hoàn toàn. Cũng vì vậy, phần lớn pháp tượng tóc Khruba Srivichai ở dạng khuôn thuộc phe phái Lamphun.

Ngày wan kon — vải trắng và lá sen

Trong suốt thời gian Khruba Srivichai còn tại thế, mỗi khi Khruba cạo tóc, các đệ tử tỳ-kheo và Phật tử dân làng đều rủ nhau đem vải trắng đến trải lót, cùng lá sen để hứng đón, gói tóc của Khruba. Khi có sợi tóc đã cạo rồi, sẽ xin phép đem ra phát cho nhau.

Ban Phật tử dân làng một phần giữ lại với chùa mà ngài đang trú lúc cạo tóc đó. Về sau, có chùa đã đem chứa cùng với di cốt của Khruba Srivichai như trong lịch sử xây bảo tháp, đài kỷ niệm của Khruba Srivichai cho đến ngày nay. Còn có một số dân làng khi nhận được sợi tóc của Khruba rồi, đem chứa trong ống tre, sơn son dán lá vàng trên ống tre để giữ gìn, cúng bái trên bàn thờ Phật trong nhà — vẫn có thể tìm thấy ở đời nay.

Sợi tóc mật ong như pha lê

Theo những gì đã thấy, sợi tóc của Khruba Srivichai có chiều dài khoảng một nhúm tay, hay khoảng 1 cm là phần lớn. Đặc điểm sợi tóc có màu mật ong, trong suốt, giống như sợi tinh thể pha lê cũng có.

Niềm tin trong giới sưu tầm

Theo truyền tụng trong giới sưu tầm, phật lực của pháp tượng tóc Khruba Srivichai có nhiều mặt từ bi đại chúng (metta maha-niyom), thoát nạn nguy hiểm, hại từ ốm đau bệnh tật khi đi đường. Oai lực bất diệt (khong kraphan chattri — bất khả xâm thân) không xuất hiện. Điểm duy nhất được nhắc: khi xảy ra tai nạn thường thoát được, có thể có vết thương chút ít. Có trường hợp người có trải nghiệm gặp tai nạn — xe đâm nhau tan nát rã rời — bản thân đáng lẽ không sống được nhưng lại thoát được, chỉ bị thương nhẹ.

Tượng đài Khruba Srivichai ở chân Doi Suthep

Theo lời kể của thanh thiếu niên, học sinh, sinh viên ở Chiang Mai, phần lớn có trải nghiệm đến xin ơn, khấn nguyện tại đài kỷ niệm Khruba Srivichai ở đường lên chùa Phra That Doi Suthep — nơi tỉnh và người Lanna đã xây dựng để tưởng nhớ Khruba Srivichai, người chủ trì xây con đường lên Phra Borom That Doi Suthep. Với sức mạnh lòng tin kính cúng bái, các học sinh – sinh viên đến cúng bái khấn nguyện tại đài kỷ niệm phần lớn đều thành công trong việc thi đậu vào các cơ sở mới. Khi tốt nghiệp, những người dù ở xa hay gần đều đến từ biệt đài kỷ niệm của Khruba một lần nữa.

Tại đài kỷ niệm hình Khruba Srivichai ở đường lên chùa Phra That Doi Suthep đó, nhóm đệ tử người tạo đã đem di cốt và sợi tóc của Khruba Srivichai chứa tại nơi đó nữa, như là bằng chứng cho đồng bào đảnh lễ cúng bái mãi đến ngày nay. Sādhu.

Một tấm vải trắng, một chiếc lá sen, một cục đất trộn bột nhị hoa — và một niềm tin đi qua gần trăm năm. Câu chuyện Phra Kesa không phải câu chuyện của thợ đúc, mà là câu chuyện của những đôi tay dân làng Lamphun và Chiang Mai — những người muốn giữ lại, theo cách giản dị nhất, một chút hơi hướng của vị "Ton Bun" đã khuất.