Luang Pu Doo — vị A-la-hán mà tôi có duyên được gặp

Trong các bài viết về Luang Pu Doo Prompanyo đăng trên uamulet.com, bài của tác giả Sukhothai (đăng ngày 3 tháng 10 năm 2004) thuộc loại ngắn nhất nhưng có lẽ là cảm động nhất. Không phải một tiểu sử đầy đủ, không phải một tuyển tập câu chuyện — đây là lời tri ân của một Phật tử đối với vị sư mà tác giả gọi đích xác là "vị A-la-hán tôi có duyên được gặp". Một nhan đề vừa khiêm nhường vừa chắc chắn, như cách những người đã từng đến chùa Sakae ngồi dưới chân Luang Pu thường nói về Ngài.

Bốn câu thơ mở đầu

Bài viết mở ra bằng bốn câu thơ mang âm hưởng cổ điển Thái, dịch đại ý như sau:

"Bậc thánh tăng công đức khôn tả xiết, nay đã tịch Phạm Thiên ban từ bi, không ngừng chỉ dẫn Trí tuệ hàng phục phiền não như trở bàn tay Ôi Luang Pho 'Yo', xin danh Ngài ở cùng trời đất mãi mãi"

"Yo" là âm cuối của pháp danh Phromphanyo — tên hiệu mà các đệ tử gọi thân mật. Mấy câu thơ không nhằm mô tả thần thông, cũng không nhằm liệt kê công đức. Nó chỉ khắc lại cảm giác của một người đã gặp, đã quỳ xuống, và từ đó không thể quên.

Quê quán và gia tộc

Theo tư liệu ghi, Luang Pu Doo sinh ngày 10 tháng 5 năm 1904 — nhằm thứ Sáu, rằm tháng 6 âm lịch, năm Thìn — đúng ngày rằm Vesak (Visakha Puja), tại làng Ban Khao Mao, xã Khao Mao, huyện Uthai, tỉnh Phra Nakhon Si Ayutthaya. Ngài thuộc gia tộc "Nusri", tên khai sinh là "Doo", con út trong ba anh chị em ruột. Hai chị gái của Ngài là bà Thongkham Sunimit và bà Sum Phuengkuson — chính là người chị đã nuôi dưỡng Ngài sau khi cha mẹ qua đời.

Cha Ngài tên Phut, mẹ tên Phuang. Cả hai là nông dân, sống không dư dả. Khi hết mùa cày cấy, hai ông bà làm bánh khanom khai mongkhon đi bán lẻ kiếm thêm thu nhập.

Tuổi thơ thiếu hơi ấm

Cuộc đời tuổi thơ của Ngài thiếu hơi ấm của cha mẹ. Theo tư liệu, Ngài mồ côi cả cha lẫn mẹ khi mới 4 tuổi. Từ đó, Ngài sống với bà ngoại, được người chị Sum lo lắng chăm sóc. Khi đến tuổi đi học, Ngài có cơ hội học đọc học viết tại ba ngôi chùa: chùa Klang Khlong Sabua, chùa Pradu Songtham, và chùa Niwet Thammaprawat.

Ba ngôi chùa là ba mái nhà bên cạnh gia đình. Trong cảnh thiếu cha thiếu mẹ, một đứa trẻ ở Ayutthaya được dạy dỗ trong không gian chùa chiền có lẽ là một nhân duyên sâu xa — bởi con đường phạm hạnh của Ngài sau này không phải do tình cờ mà đến.

Bước vào đời phạm hạnh

Đủ 21 tuổi, ngày 10 tháng 5 năm 1925 — nhằm Chủ Nhật, 4 hạ tháng 6 âm lịch — Ngài làm lễ xuất gia tại chùa Sakae, xã Thanu, huyện Uthai, tỉnh Phra Nakhon Si Ayutthaya. Đây sẽ là ngôi chùa gắn bó với Ngài suốt cuộc đời, cho đến tận hơi thở cuối.

Trong lễ xuất gia, Luang Por Klan, trụ trì chùa Phra Yatkaram, là Hòa thượng Giới sư (upajjhāya). Luang Por Dae, lúc ấy là trụ trì chùa Sakae, là Yết-ma A-xà-lê. Luang Por Chai chùa Klang Khlong Sabua là Giáo thọ A-xà-lê. Ngài được ban Pháp danh "Phromphanyo" (Phạm Trí).

Những mùa hạ đầu, Ngài học Pariyatti-dhamma (kinh điển) tại chùa Pradu Songtham — thời đó được gọi là chùa Pradu Rongtham — với các vị thầy gồm Chao Khun Nueang, Phra Khru Khom và Luang Por Rod (Sua).

Về mặt thực hành thiền Kammatthana, Ngài theo học với chính Hòa thượng Giới sư Luang Por Klan, và với Luang Por Phao — đại đệ tử của Luang Por Klan, đồng thời là chú ruột của Ngài. Khi Ngài được 2 hạ, khoảng cuối năm 1926, Luang Por Klan viên tịch, từ đó Ngài tiếp tục học hỏi chủ yếu với Luang Por Phao.

Một bữa cơm mỗi ngày suốt gần 30 năm

Một chi tiết ít người biết nhưng thể hiện rõ công phu tu hành của Luang Pu Doo là hạnh ekāsanika — chỉ thọ một bữa cơm mỗi ngày. Theo tư liệu ghi, Ngài giữ hạnh này từ trước năm 1957 cho đến năm 1982 — gần 30 năm liên tục.

Đến năm 1982, chư đệ tử kính thỉnh Ngài dùng 2 bữa vì tuổi tác đã cao, thân thể suy yếu, lại phải tiếp khách mỗi ngày một đông. Ngài thuận theo sao cho phù hợp với thể trạng, nhưng việc Ngài buông hạnh ấy không phải vì ham, mà vì chấp nhận điều kiện mới của thân bệnh già yếu.

Thông điệp cốt lõi: Chú trọng thực hành

Luang Pu Doo rất coi trọng việc thực hành thiền định. Có một câu Ngài từng nói, được nhiều đệ tử ghi lại và có lẽ là câu gắt gao nhất trong các lời dạy của Ngài:

"Nếu không hành (thiền) thì thà làm tro bụi còn hơn."

Câu này nghe rất mạnh. Nhưng nó không phải lời trách móc hay dọa nạt. Với người đã dành cả đời để cắt đứt luân hồi, thì cuộc sống không có hành trì thực sự chỉ là tro bụi — là thời gian trôi qua mà không kịp làm gì có ý nghĩa cho tâm mình.

Theo tư liệu ghi, thuở trước khi sảnh hành thiền trước cốc của Ngài chưa xây xong, Ngài từ bi cho phép dùng chính phòng riêng nơi Ngài ngủ làm nơi tiếp đệ tử và làm chỗ hành thiền cho những người quan tâm. Đây là một chi tiết rất đáng suy ngẫm: ở nhiều vị sư, phòng riêng là nơi bất khả xâm phạm. Với Luang Pu, việc để người khác vào chính không gian ngủ nghỉ của mình là biểu hiện của lòng từ bi cao cả — ưu tiên sự tu tập của đệ tử hơn sự thoải mái cá nhân.

Những ngày cuối: "Chiến đấu đến chết"

Từ năm 1982 trở đi, sức khỏe Luang Pu bắt đầu suy giảm nghiêm trọng. Lý do chính là Ngài phải gánh vác trọng trách tiếp khách và các đệ tử từ khắp bốn phương, càng ngày càng đông.

Với chí nguyện đã lập, mà Ngài hay dùng cụm từ "Chiến đấu đến chết", Ngài dùng sức kiên nhẫn cao độ. Các vị tỳ kheo hầu hạ Ngài kể rằng dù có lúc bệnh tật hành hạ nặng, Ngài vẫn cố gắng tiếp và hóa độ thiện nam tín nữ như thường. Có khi Ngài phải gắng gượng ngồi dậy với thân thể run rẩy và nước mắt ướt mi, nhưng chưa từng hé miệng để ai phải lo lắng.

Sau khi khám bệnh, bác sĩ phát hiện Ngài bị hở van tim. Dù nhóm bác sĩ đã xin Ngài nhập viện điều trị, Ngài không chịu đi.

Hơi thở cuối cùng

Theo tư liệu, vào khoảng 5 giờ sáng thứ Ba ngày 17 tháng 1 năm 1990, Ngài đã xả bỏ thân xác an nhiên vì bệnh tim tại tịnh thất của Ngài ở chùa Sakae. Thọ 85 năm 8 tháng, 65 hạ lạp.

Ngày hôm trước, thứ Hai 16 tháng 1, theo các đệ tử hầu hạ, có một vị sĩ quan Không quân đến đảnh lễ Ngài lần đầu tiên. Luang Pu đã ngồi dậy tiếp đón với gương mặt tươi tắn, thần thái tỏa sáng đặc biệt. Ngài nói một câu các đệ tử còn nhớ mãi:

"Từ nay về sau, ta sẽ hết bệnh tật rồi."

Đêm đó, Ngài gặp một nhóm đệ tử, nói thẳng:

"Không còn phần nào trong cơ thể mà không đau đớn cả. Nếu là người khác chắc đã vào phòng ICU từ lâu rồi."

Rồi Ngài khẳng định chắc nịch: "Ta sắp đi rồi đấy." Và để lại lời di giáo cuối cùng mà các đệ tử chùa Sakae vẫn nhắc lại đến nay:

"Dù sao đi nữa, xin đừng bao giờ buông bỏ việc hành pháp. Được mang danh là người hành pháp thì cũng như võ sĩ quyền Anh, lên võ đài là phải đánh, đừng chỉ lo đặt thế đứng lóng ngóng."

Lễ Phụng Hỏa do Hoàng gia ban tặng cho Luang Pu được tổ chức vào ngày 20 tháng 4 năm 1992 — hơn hai năm sau ngày viên tịch.

Lời dạy cô đọng: Khi nào con mới biết thầy?

Bài viết của tác giả Sukhothai kết thúc bằng một câu dạy được trích từ tập "Đức Tăng thắp sáng ngọn đèn trong tâm" — tài liệu in tại Tu viện Buddha Phromphanyo, xã Mueang Na, huyện Chiang Dao, tỉnh Chiang Mai. Câu này có lẽ là cô đọng nhất trong các lời dạy của Ngài về mối quan hệ thầy-trò trong đạo:

"Chừng nào con chưa thấy được điều thiện trong chính mình, coi như con chưa biết thầy. Nhưng khi nào con bắt đầu thấy được điều thiện trong chính mình, khi ấy thầy xem như con đã biết thầy rõ hơn rồi..."

Trong tinh thần của pháp môn Tam Quy mà Luang Pu Doo đặt làm cốt lõi — nương tựa Phật, Pháp, Tăng — thì "biết thầy" không phải là quen mặt hay nhớ giọng. Biết thầy là bắt đầu nhận ra trong chính mình những hạt giống thiện mà thầy đã khơi gợi. Thầy không ở trên bàn thờ. Thầy đang ở trong cái thiện nhỏ nhất của tâm mình.

Kết

Bài viết ngắn ngủi của Sukhothai không có nhiều giai thoại, không dẫn các câu chuyện thần thông. Nhưng nó ghi lại điều quý nhất: cảm nhận của một người đã từng ngồi dưới chân vị A-la-hán ấy — và nhận ra rằng công việc mà Ngài để lại cho mình là đi tìm "điều thiện trong chính mình". Đó cũng là con đường Luang Pu Doo đã đi suốt 65 hạ lạp.