Câu chuyện Somdej Toh – Phần 10 Từ 12 con giáp đến ma Nang Nak

Mở đầu

Nếu chương chín khép ở lời thỉnh thuyết Tứ Diệu Đế trước linh cữu bà Chan Lek, thì chương mười mở ra bằng một sự cố nhỏ: người hầu đi mời quên lời dặn. Chính từ sự quên đó mà bài pháp 12 con giáp ra đời. Chương này còn ghi nhiều giai thoại đậm chất Somdej Toh – nhún nhường một cách kỳ lạ, đáp cao một cách kỳ lạ, thu phục những gì mà phù thủy không thu phục nổi. Cuối chương, ngài xin hưu.

Bài pháp 12 con giáp

Ngài hỏi người hầu: "Muốn ta thuyết về đề tài gì?" Người hầu quên mất lời dặn phải yêu cầu Tứ Diệu Đế, lại khoe thưa xin ngài thuyết về "12 con giáp". Somdej biết rõ người hầu đã quên, mỉm cười nhận: "12 con giáp thì ta thuyết rất hay nhỉ. Về thưa đi, ta nhận rồi."

Đến ngày đặt linh cữu Mom Lek, Somdej đến nhà. Somdet Phra Prasat thắp nến pháp tòa. Ngài mở đầu bằng kệ Pali:

Musiko usabho byaggho saso nago sappo asso elako makkuto sunakho sukaro samvacchara tivuccateti

Dịch ngay: Chuột, bò (Sửu), hổ (Dần), thỏ (Mão), rồng (Thìn), rắn (Tỵ), ngựa (Ngọ), dê (Mùi), khỉ (Thân), gà (Dậu), chó (Tuất), heo (Hợi) – tên của 12 năm, 12 con vật thế gian đặt để dễ nhớ.

Lúc này Somdet Chao Phraya nhìn về phía người hầu, trợn mắt lườm, tỏ ý muốn đánh đòn. Somdej biết thái độ bất mãn, chuyển cách thuyết, đem 12 con vật hội nhập vào Tứ Diệu Đế:

Người đi mời là người tốt, có trí tuệ, biết lợi ích của việc nghe pháp nên đã mở rộng đề tài pháp. Họ mời ta thuyết 12 con giáp, vốn là khởi đầu con đường Tứ Diệu Đế.

Rồi ngài diễn giải: sinh năm Tý, đến năm Tý, rồi Tý nữa là 3 lần Tý = 25 tuổi, gọi là paṭhamavaya. Nếu là con nhà quyền quý thì có nơi nương tựa; nếu con nhà nghèo, 25 tuổi vẫn chưa có gì nên hồn – lúc này Khổ đế về sinh (jati-dukkha) xuất hiện rõ.

Sinh năm Sửu rồi Sửu rồi Sửu đủ 5 vòng = 60 năm mới biết mình đã già – mắt mờ, tai điếc, gân cốt cứng – nhận biết Già khổ (jara-dukkha) đến. Nhận biết nhờ biết tên năm sinh. Nếu không biết thì không biết mình già, vì tâm vốn abyakrta (vô ký). "Bởi vậy nói 12 con giáp là khởi đầu con đường Tứ Diệu Đế."

Rồi ngài thuyết chi tiết Tứ Thánh Đế. Khi kết thúc, tâm Somdet Chao Phraya trong sáng, không còn giận người hầu. Người hầu thoát, không bị mắng, không bị đánh.

Mom Chao Tas – vị upajjhāya biên soạn tiểu sử

Khi đến mùa xuất gia, ngài xuống tóc tăng sinh hằng ngày. Đã truyền giới xuất gia cho Mom Chao Tas, con trai út vương tộc Krom Luang Seni Boriruk, tại trú sở Somdej ở Wat Rakhang. Mom Chao Tas sau trở thành Phra Rachakhana danh hiệu Mom Chao Phra Phutthabat Pilan, rồi Mom Chao Phra Thammachedi, trụ trì Wat Phra Chetuphon (Wat Pho).

Theo ghi chép, chính Mom Chao Phra Thammachedi (Tas) này là người biên soạn tiểu sử Somdej Toh. Sau này thăng lên Mom Chao Phra Somdet Phra Phutthachan, chùa Pho.

Ngã trong khoang thuyền

Khi cao tuổi, có lần ngài đi đâu về, bất chợt buồn tiểu. Ra phía sau khoang thuyền nhỏ tiểu, rồi cúi trèo qua thành khoang trở vào. Đang leo, 4 người chèo phía sau đột ngột ra sức chèo, ngài không chống đỡ nổi, té ngã đập mặt vào ván sưng môi. Ngài không giận không mắng, cố chui đầu ra, quay nhìn người chèo:

Bớ con, đừng tưởng chỉ mình con có sức đâu nhé, người khác có thể còn mạnh hơn con đấy.

Nói xong chui vào khoang ngủ tiếp. Mom Rachawong Charoen, con Mom Chao Thap trong phủ Krom Thewa, là đệ tử ngồi phía trước khoang nên nghe được.

Mom Rachawong Charoen sau này thành sa di, đạt Parian 6, xuất gia tại trú sở Mom Chao Phra Phutthabat Pilan, rồi thăng Phra Rachakhana danh hiệu Phra Rachaphat, trụ trì Wat Thai Talat, rồi trụ trì Wat Rakhang, cuối cùng thăng Somdej Phra Phutthakhothachan chùa Rakhang.

"Piccarana, Mahapiccarana"

Năm Ngọ, Thoṣaka, Tiểu lịch 1232 – năm thứ 3 triều Rama V, tại tư dinh Somdet Chao Phraya Maha Sri Suriyawong (Chuang), có tổ chức hội nghị các nhà bác học thuộc mọi dân tộc, mọi ngôn ngữ. Somdet Chao Phraya cho người hầu thỉnh Somdej đến trình bày kiến giải về đạo lý đại diện cho Xiêm La-Thái Lan. Ngài nhận: "Ta vui lòng trình bày hiểu biết của mình."

Đến ngày, Somdej đến. Các nhà bác học đồng ý để Thái Lan phát biểu trước. Ngài cất tiếng:

Piccarana, Mahapiccarana, Piccarana, Mahapiccarana...

Lặp đi lặp lại hai từ – Quán xét, Đại quán xét – rì rầm suốt khoảng một giờ đồng hồ. Somdet Phra Prasat đứng dậy thúc hông, thì thầm nhắc mở rộng lời. Somdej nâng giọng cao hơn một bậc, vẫn "Piccarana, Mahapiccarana..." thêm một giờ nữa. Somdet Phra Prasat đứng dậy thúc nhắc lần nữa. Somdej hô to hơn lần thứ hai rồi mới giải thích:

Công việc của thế gian cũng vậy, của quốc gia cũng vậy, của tôn giáo cũng vậy... tất cả hoàn thành tốt đẹp là nhờ việc quán xét từng lớp, từng đoạn, từ thô đến trung rồi đến tinh tế. Người nào kém niệm, hèn trí, quán xét chỉ ở mức thô sơ thì chỉ biết được mức thô. Nếu quán xét bằng niệm trí tinh tế thâm sâu ở mức cao nhất, không bịt tai nhắm mắt, không mê muội, sẽ thấy kết quả hiển nhiên cho bản thân.

Khi ngài xuống tòa, không một nhà bác học nước khác – kể cả người Ấn, người phương Tây – dám lên tiếng phản đối hay bàn cãi, tất cả đều nghẹn lời. Somdet Chao Phraya ra hiệu mời, nhưng ai cũng e dè không dám. Dù mỗi người đều chuẩn bị bản viết sẵn, lời của Somdej đã bao trùm tất cả.

Ẩn dụ hai chị em – Niết Bàn

Khi có người hỏi về Niết Bàn, ngài đáp: "Ngài cũng không biết chốn ấy, nhưng sẽ chỉ bằng ẩn dụ so sánh."

Ngài kể: hai chị em ngóng chờ lấy chồng, ráng tắm gội thoa nghệ. Chị cả lấy chồng trước. Cô em hỏi: "Chị ơi, chuyện ngủ với chồng có vị gì, có thú gì, vui vẻ thế nào?" Chị cả không biết mở lời sao: "Em có chồng rồi em sẽ biết, không cần hỏi chị đâu." Ít lâu sau, cô em cũng có chồng. Chị cả hỏi lại, cô em nũng nịu: "Chị đừng chòng ghẹo, đừng chòng ghẹo!" Rồi hai chị em cùng cười, đã biết vị vợ chồng ngang nhau.

Ví dụ này cũng vậy: bậc hành giả chuẩn bị giới thanh tịnh, định tâm, hành samatha kammaṭṭhāna, tu tuệ thành vipassanā ñāṇa tối thượng, cắt kiết sử bằng Gotrabhū-ñāṇa, Anuloma-ñāṇa, Magga-ñāṇa. Đủ 7 thanh tịnh. Buông tầm, buông tứ, buông hỷ, buông lạc, buông nhất tâm, chỉ còn upekkhā-ñāṇa. Tâm giới (manodhātu) trở thành avyākata. Dù còn thở hay hết thở, tâm giới vẫn an trụ, không nhập ngũ uẩn nữa, gọi là dhammadhātu thanh tịnh, gọi là Niết Bàn. Ai đến được, biết đó là ekanta-paramasukha. Không cần hỏi nhằng nhịt.

Xin nghỉ hưu

Cuối năm Ngọ Thoṣaka, Somdej đã gửi thư đến Bộ Tăng sự xin ân chiếu nâng lên Somdej Phra Rachakhana kittimasak danh dự, vì già yếu không thể phụng sự. Vua ban ân chiếu. Đồng thời phong Mom Chao Phra (Tas) lên Phra Rachakhana phó trụ trì, ban kim sách đồng, danh hiệu Mom Chao Phra Phutthabat Pilan, 3 thị giả, bổng lộc tháng 16 baht, phụ giúp điều hành Wat Rakhang.

Đời ẩn dật – trò chuyện với quạ, dạy trộm

Từ khi được nghỉ hưu, ngài xả hết tước vị, danh vọng, tùy tùng; tự vác quạt lá buông, tự chèo thuyền đi khất thực đến mức thân với cả bầy quạ. Quạ đậu lên vai ăn cùng ngài. Ngài còn trò chuyện với quạ ở cổng Anong Khalila: một con quạ nói sẽ đi chùa Mahathat, con khác đi Tha Tien. Somdej bảo:

Đi Tha Tien hơn đi chùa Mahathat, vì người ta vứt đầu tôm đầu cá ủ nhiều. Chùa Mahathat tuy có nhà bếp nhưng người ta dọn sạch hết rồi đấy.

Khi ngài ngủ trong kuti Wat Rakhang, có kẻ trộm khoét sàn thò tay lấy đồ. Tay trộm với không tới, ngài dùng gậy gảy đồ cho gần tay trộm. Tên trộm lén khiêng thuyền dưới kuti. Ngài mở cửa sổ dạy:

Khiêng nhẹ thôi nhé, ồn quá sư nghe được sẽ đánh đau đấy. Khiêng thuyền trên cạn phải kê gối phía sau cho cao lên thì mới lăn dễ, thuyền không bị xước không rò.

Tên trộm nể không dám khiêng tiếp.

Ma Nang Nak Phra Khanong

Khi Nang Nak ở Ban Phra Khanong chết cả hai mẹ con, ma Nang Nak hoành hành. Theo lời kể truyền lại, ma Nang Nak hiện thành người giúp chồng tát nước vào ruộng, khiến chồng không thể lấy vợ mới. Người đi thuyền trong kênh Phra Khanong từ chiều tà trở đi đều thấy ma. Chư tăng chùa Phra Khanong cũng bị trêu đến mức ngủ chung, ai tách ra liền bị ma quấy.

Các thầy phù thủy đến giả bậc linh diệu, bày lễ trói ma gọi ma – ma đến ngồi thè lưỡi trợn mắt. Nhiều thầy phải bỏ của chạy lấy người. Cả bọn cướp giả làm Nang Nak lừa chủ nhà.

Somdej biết việc này quá sức các thầy phù thủy, bèn xuống trú đêm tại chùa Mahabut trong kênh Phra Khanong. Chiều xuống, ngài ngồi ở miệng huyệt, gọi ma Nang Nak lên đàm thoại. Theo lời kể, ma lên nói chuyện, thỏa thuận thế nào không rõ.

Cuối cùng ngài lấy được xương trán Nang Nak mà người ta đã chôn, đem về mài cho bóng, khắc yantra chữ lên, đục lỗ làm khóa thắt lưng. Đi đâu ngài cũng đeo. Ma Phra Khanong bớt hoành hành.

Khi Somdet Phra Phutthakhothachan (M.R.W. Charoen) còn là sa di ở kuti Somdej, Nang Nak có ra quấy. Sa di than: "Cô ấy đến quấy con, bạch ngài!" Somdej quát: "Nang Nak ơi, đừng quấy chú sa di!" Ma im. Khi ngài đã già, ngài trao khóa thắt lưng cho Mom Chao Phra Phutthabat Pilan.

(Chuyện này do các tôn thất Mom Rachawong Wang Lang kể lại.)

Năm tháng cuối – làm phra phim và thăm các nghĩa địa

Từ khi giao việc chùa cho Mom Chao Phra Phutthabat Pilan, ngài tùy ý theo sở thích. Tập trung làm phra phim (tượng Phật nhỏ bằng bột), đứng xem người ta giã bột vôi kim cương rồi ngồi đóng khuôn. Đôi khi đi nghĩa địa Wat Saket, sáng đi khất thực, ai cúng gì thì ăn đó, đi đâu cũng mang bát. Có khi ngồi trong Lohaprasat Wat Ratchanatdaram, trò chuyện với Luang Por Rat chùa Thepthidaram – rất hợp ý nhau.

Đi xem thợ vẽ sự tích ngài trên tường chánh điện Wat Bang Khun Phrom Nai, xem thợ đắp tượng Phật lớn dần lên đến hông (Phra Sonī). Đến Phra Phutthabat leo chiêm bái đều mỗi năm.

Dân Lopburi, Saraburi tín kính đến mức lấy nước rửa chân ngài về dùng chữa bệnh đậu mùa rất linh. Cả tượng Phật lớn Wat Ket Chaiyo cũng linh nghiệm trong việc rảy nước chữa đậu mùa. Dân Ang Thong tín kính đến tận ngày nay.

Kết

Mỗi lần lên chiêm bái Phra Phutthabat, ngài thường có bộ y mang theo phủ lên đầu tượng rắn nāga chân cầu thang, rồi thỉnh sư người Chat tụng paṃsukūla hồi hướng cho mẹ ngài ở Phichit: "Thỉnh ngài tụng paṃsukūla cho mẹ tôi với, bạch thầy." Rồi đi chiêm bái Phra Chai núi Mantaka Banphot. Người Karen rừng sâu kính ngưỡng ngài, đến thọ hành. Về rồi ngài an trú tại Wat Bang Khun Phrom Nai thường xuyên – chuẩn bị cho chương kế, chương viên tịch.