Câu chuyện Somdej Toh – Phần 11 Ngày viên tịch và lời dặn cuối

Mở đầu

Chương mười một là chương viên tịch. Câu chuyện bắt đầu bằng các chi tiết vụn vặt – khuôn phra phim được thư ký Tra Duang mượn đúc lại, người dân Bang Khun Phrom phụng dưỡng chăm sóc – rồi chuyển sang ngày bệnh, ngày viên tịch, ngày đưa tang, và đóng lại ở lời dặn Bhaddekaratta-gāthā mà người biên soạn – Maha Ammat Trai Phraya Thipkosa – đặt làm thông điệp cuối.

Những ngày cuối ở Wat Bang Khun Phrom

Các pho tượng nhỏ ở Wat Bang Khun Phrom Nai, thư ký tước tra Duang (Samian Tra Duang) đã xin mượn khuôn của ngài để đúc bằng vôi và bột của Samian Tra Duang, làm theo kiến thức riêng.

Dân làng Bang Khun Phrom phụng dưỡng chăm sóc ngài. Đôi khi ngài lên đỉnh Phrabat (dấu chân Phật), theo lời kể truyền lại, "biến mất đi vào thành Lapaek (cõi ẩn hiện) không trở về". Người ta đồn rằng Somdej đã viên tịch rồi. Triều đình đã mang quách lên rước, thì ngài lại từ thành Lapaek đi ra. Các nhân viên phụ trách quách phải đem quách rỗng trở về nhiều lần.

Ngày viên tịch

Đến ngày tháng 5 năm Thân, Chatwasok, Tiểu lịch 1234, năm thứ 5 triều Rama V tại Bangkok, Somdej Phra Phutthachan (Toh) đi xem việc đúc Phra To tại Wat Bang Khun Phrom Nai, rồi lâm bệnh do tuổi già suốt 15 ngày thì viên tịch tại nhà giảng lớn Wat Bang Khun Phrom Nai vào thời điểm hiện tại của ngày hôm đó.

Tổng cộng ngài hưởng thọ 84 tuổi tròn, đã làm trụ trì Wat Rakhang Khositaram được 21 năm tròn, nhận chức Somdej Phra Phutthachan được 7 năm tròn. Nếu tính âm lịch thì được 8 năm, tuổi 85. Ngài sinh năm Thân tháng 6 chu kỳ 7, đến năm Thân chu kỳ 8 vừa bước sang tháng 5 thì viên tịch.

Người biên soạn chú thích: khi đó người biên soạn tính ra 7 tuổi chưa tròn, tức còn thiếu 6 năm 3 tháng. Khi còn tại thế Somdej, người biên soạn ở với Khun Thao Kae Klin tại dãy phố gác phía Nam lối ra Wat Phra Chetuphon. Khun Klin từng dẫn lên nhận bổng lộc Bia Chanthra, Bia Sun tức một salueng từ tay vua Chom Klao hai lần, từng nghe thuyết pháp của Somdej hai lần, từng vào đảnh lễ hai lần. Ngài đã cột chỉ tay cho người biên soạn tại Phra Thi Nang Song Tham.

Tang lễ và kim thân về Wat Rakhang

Khi viên tịch, được ban nước tắm kim thân, bộ Trai (tam y) được cúng dường, vải khạng khâu thành túi, quách, trống chana, aphirom, cận thần bên trái, phu chèo, thuyền chở kim thân.

Các vương hầu, quan lại, Khun Thao Kae, người phụng dưỡng, nhóm Ưu-bà-di, dân chúng, dân làng Bang Khun Phrom, toàn thể chư Tăng tắm nước cho Somdej Chao To xong. Cận thần tiến hành nghi lễ trói kim thân, đặt vào quách gỗ loại 12. Đưa xuống bến sông Chao Phraya, phu chèo của triều đình chèo xuống, đưa kim thân đến tận trước Wat Rakhang.

Đặt kim thân trên đài hoa sen hai tầng, có 6 aphirom, 24 trống chana, trưởng kèn trưởng trống đầy đủ, chư Tăng tụng Vi Diệu Pháp (Abhidhamma), cúng dường Trai Tăng 3 ngày, của hoàng gia.

Ba vạn phra phim phát cho người đưa tang

Ngày kim thân đến Wat Rakhang, người đưa tang đông đúc chật ních: người quyền quý lẫn thường dân, dân Thái, Hoa, Lào, Môn, Chăm vũ công, Khmer, Bà-la-môn, chư Tăng từ tất cả các chùa, chú tiểu, trẻ con chật cả Wat Rakhang.

Phra Khru Palat Sampiphat (Chang) – tức Phra Dhammathavorn Rachakhana, thọ 88 tuổi, còn sống đến ngày biên soạn truyện này – đã lấy các pho tượng nhỏ phát tặng làm quà cho người đến đưa tang, cúng bái, kính lễ kim thân. Mỗi người một hai pho. Ước chừng khoảng ba vạn pho đã phát đi. Và vẫn tiếp tục phát cho đến ngày hỏa táng, và vẫn còn người xin, phát thêm nhiều năm, cho đến khi hết 15 vại rồng. Bây giờ muốn tìm một nửa cũng không có.

Chiếc khóa thắt lưng (panneng) làm từ xương trán bà Nak Phrakhanong rơi vào tay Mom Chao Phra Phutthabat Pilan, người được thăng lên Phra Dhammachedi, sau nữa thành Somdej Phra Phutthachan (M.C. That) trụ trì Wat Pho. Sau nữa giao cho Phra Phuttha Khosachan (M.R.W. Charoen) trụ trì Wat Rakhang.

Thời gian biên soạn

Từ khi Somdej viên tịch đến năm Ngọ Tho-sok Tiểu lịch 1292, Phật lịch 2423, Rattanakosin 149 năm, Rama V trị vì 43 năm, Rama VI 15 năm, Rama VII 6 năm. Tính từ năm Thân Chatwasok đến năm Ngọ này được 61 năm lẻ tháng ngày.

(Bắt đầu biên soạn từ ngày 5 tháng 7 Phật lịch 2473 – 1930.)

Lời dặn Phra Dhammathavorn (Chang) ghi nhớ

Phra Dhammathavorn (Chang) nói rằng lời khuyên nhắc nhở của Somdej như sau:

Cậu nhận lấy răng của ta giữ lấy, tốt hơn 100 chang, 1000 chang. Cậu sẽ tự nhiên được hưng thịnh. Cậu muốn sống lâu thì phải lạy người già. Cậu muốn đi Thiên giới, Niết-bàn, và có tài lộc, cậu hãy chuyên cần niệm tưởng: Buddho Buddhā Buddhe Buddho Buddhaṃ Arahaṃ Buddho Iti-so-bhagavā Namo-buddhāya. Dù là Thera Kesa Ajahn vị thần thông của ba vị Phra Ong Chao Samkrom cho rằng tốt, cũng không thoát khỏi Buddhaṃ Buddhā Buddhe Buddhaṃ Buddho Arahaṃ Buddho.

Lịch sử Wat Bang Khun Phrom Nai – Wat Inthrawihan

Wat Bang Khun Phrom Nai nguyên là chùa cổ lâu đời, có từ khi Ayutthaya còn là kinh đô, hoặc trước đó nữa cũng không chắc. Là chùa giữa vườn, trên gò cao. Chánh điện nguyên là lò nung vôi loang lổ, có tăng xá vách lá kraching mềm, nhà giảng xiêu vẹo, nhưng sân rộng nhiều cây to, bóng mát.

Đến triều Rama III, Phra Ong Chao In trong vương phủ Bovorn đã trùng tu, thay chánh điện thành hình cung điện đẹp, xây gạch tô xi măng, đào kênh, làm tăng xá. Khánh thành xong đã dâng lên vua Nang Klao. Vua có khẩu truyền: người dâng chùa phải là chủ nhân Phraya Phan Thong (có mâm vàng). Phra Ong Chao In chưa có mâm vàng nên chùa vẫn là chùa dân, gọi Wat Chao In Bang Khun Phrom.

Năm Tuất Attasok 1188, có chiến tranh với Chao Anu Wiangchan. Phra Ong Chao In đi dẹp loạn, được ban mâm vàng. Lại dâng chùa lần thứ hai. Vua sai cảnh sát khảo sát, nhưng đường vua đi gặp nhiều trở ngại vì chùa tọa lạc giữa vườn cả 4 hướng, chưa đưa vào danh sách chùa quốc gia. Phra Ong Chao In bỏ mặc, thăng hà.

Samian Tra Duang có lòng thành cúng dường đất vườn phía trước chùa từ bờ sông Chao Phraya đến tường chùa, làm đất gia dụng (kanlapana). Vì Samian Tra Duang kính ngưỡng Somdej nên đã hiến đất.

Samian Tra Duang và Somdej cùng trùng tu chùa Bang Khun Phrom Nai. Thầy Samian qua đời, Somdej cũng viên tịch. Sư trụ trì và cư sĩ lơ là, chùa hư hại.

Phra Yuen Ham Yat – cảnh báo về "ngoan cố trái ý người lớn"

Đến thời Rama VII năm Phật lịch 2476 (1933), có vị Phra Khru thuộc giáo phái Dhammayut đến nghĩ chuyện xây dựng Phra To này, đổi thành Phra Yuen Ham Yat (Phật đứng cản thân quyến), đúc tạm thành hình rồi.

Không bao lâu sau phát sinh tai họa cho vị chủ mưu, vì sai đường định trong sách vỡ lòng K-Ka: "ngoan cố trái ý người lớn, dụng cụ không hợp việc".

Somdej Phra Phutthachan (Toh) đã định xây tượng Phật ngồi trên gốc takian độ quỷ dạ-xoa. Tượng Phật tư thế này không ai xây. Ngài mới có ý tưởng và xây cho đủ 108 tư thế, nhưng tuổi thọ và cơ hội không đủ nên tượng chưa xong.

Phra Khru đến ngoan cố làm tiếp, ngài không được hưng thịnh, thành người lỡ cơ, bị tội hình sự, tai họa vua, trở thành người lặn lội, mất tên mất mặt. Là Diṭṭhi-dhamma-vedaniya-kamma (nghiệp quả hiện tại) thực sự.

Ghi chú: "Somdej Phra Phutthachan (Toh), khi ngài xây dựng vật thường trụ (thaworn-watthu) bất kỳ nào có liên quan đến Phật giáo, ngài không có mưu tính riêng."

Somdet Phra Vajirañāṇavong (M.R.W. Chuen) chùa Bovornniwet đã đặt tên cho chùa này là Wat Inthrawihan (nghĩa là chùa Chao In) từ năm Phật lịch 2470 (1927) cho đến nay.

Ghi chú biên soạn

Người biên soạn truyện này đã ghi nhớ và truy tìm sưu tập các bản thảo tơi tả, nương dựa các bậc đại lão tiền bối, các vị cao niên kể chuyện nối tiếp. Lấy lời của Chao Khun Phra Dhammathavorn (Chang), tuổi khoảng 88, làm một phần. Chỉnh sửa thích hợp một phần, ước lượng một phần, suy đoán một phần, phân tích một phần, đối chiếu niên lịch trong biên niên sử một phần, trong Bổ sự vương triều Xiêm La một phần, cân nhắc qua tranh ảnh trên vách chánh điện Wat Inthrawihan một phần.

Người biên soạn tin chắc "không sai với sự thật", nhưng nếu các vị thấy sai sót, xin gạch bỏ chỉnh sửa thêm bớt cho đúng là tốt.

Lời dặn Bhaddekaratta-gāthā

Chương khép lại bằng kệ Pali mà Đức Phật đã thuyết cho Tôn giả Sāriputta:

Atītaṃ nānvāgameyya nappaṭikaṅkhe anāgataṃ Yadatītaṃ pahīnantaṃ appattañca anāgataṃ Paccuppannañca yo dhammaṃ tattha tattha vipassati Asaṃhīraṃ asaṅkuppaṃ taṃ viddhā manubrūhaye Ajjeva kiccamātappaṃ ko jaññā maraṇaṃ suve Na hi no saṅgaraṃ tena mahāsenena maccunā Evaṃ vihārimātāpiṃ aho-rattamatandinaṃ Taṃ ve Bhaddekaratto'ti santo ācikkhate muni

Dịch ý: không chạy theo sự kiện đã qua, không hy vọng dành riêng sự kiện chưa đến. Người thấy rõ Pháp trong hiện tại, hãy làm lợi ích ngay. Không lơ là, không chùn bước lười biếng. Nên làm việc của mình cho xong an vui ngay trong ngày hôm nay. Ai biết được cái chết sẽ đến trong ngày mai? Thần chết có đại quân lớn, không có hoãn gán. Người siêng năng làm việc đêm ngày là người có đêm duy nhất hưng thịnh.

Kết

Người biên soạn giải thích thêm bằng ngôn ngữ bình dân: đừng khơi lại tìm cây kim cho đau lòng, không thấy nước đừng cắt ống tre, không thấy sóc đừng giương nỏ bắn. Trong hiện tại, ngay từng ngày, nên làm phước làm thiện giữ cho bản thân mỗi ngày. Khi công việc, tiền của vừa đủ, ta có cơ hội làm phước. Khi tâm an không vướng, uy nghi đẹp hơn, là nơi được người đến thăm viếng. Đó mới đúng với Bhaddekaratta-gāthā: người làm bản thân thành nơi nương tựa của mình, được gọi là "người có đêm duy nhất hưng thịnh".