Câu chuyện Somdej Toh – Phần 8 Khmer, Phật Lớn Chaiyo và những đôi giảng cay ngọt

Mở đầu

Chương tám mở ngay ở cuộc đối mặt giữa Somdej Toh và con hổ chặn đường trên đường đi sứ Khmer. Sau khi giải quyết con hổ theo cách rất của ngài, chương mở rộng ra thành ba trục lớn: chuyến sứ Khmer gặp Nak Ong Duong, công trình Phật Lớn 8 sải tại Wat Ket Chaiyo, và đợt làm phra phim đúc khuôn 84.000 tượng. Xen giữa là các buổi đôi giảng giữa Somdej Toh và Phra Phimonlatham (Thuek) chùa Phra Chetuphon, kết thúc chương là cái chết của vua Phra Chom Klao (Rama IV).

Đêm nằm canh với hổ

Theo ghi chép của Maha Ammat Trai Phraya Thipkosa, khi hổ chặn đường, Somdej Phra Phutthachan nói: "Hổ sẽ chỉ có việc với mỗi mình tôi thôi nhé. Tôi sẽ thương lượng xin hoãn với hổ một đêm ở đây."

Ngài bảo xe bò và đoàn người đợi phía trước, rồi nằm chắn ngang đường hổ. Theo lời kể truyền lại, con hổ cũng ngồi canh ngài suốt một đêm, không đi đâu được. Sáng ra ngài mời hổ quay về, cáo biệt: "Tôi xin phép đi trước nhé, vì có việc triều đình sai đi nhé."

Rồi ngài đuổi theo xe bò, kể lại cho Phra Khru Palat (tức Phra Thammathawon sau này) nghe. Đám đầu bếp nấu nướng dâng. Ngài không thích trâu bò kéo xe, nên cho người kéo.

Ở triều đình Khmer

Đến xứ Phra Tabong (Battambang), tin được báo vào Krom Mueang xứ Khmer. Nak Ong Duong sai người mang kiệu ra đón vào cung, làm lễ cung kính. Sáng hôm sau, dựng ngai giảng, mời các quan, hoàng thân, phú hộ Khmer đến nghe pháp của "bậc đỉnh cao trí tuệ của Siam".

Somdej Toh tuyển pháp nghĩa đem ra giảng, dịch sang tiếng Khmer, nối với phép cai quản tôn giáo (sāsana-pasāsana) và phép cai quản đất nước (raṭṭha-pasāsana). Dẫn từ các Jātaka, Sutta, Vinaya, nói về ānisaṃsa của santi (hòa bình) và sāmaggī-dhamma (hòa hợp).

Nak Ong Chan (mẹ Nak Ong Duong) xả con trai, con gái hoàng gia để cúng dường pháp, dâng ngọc ngà vàng bạc, vải vóc, thực phẩm cao lương. Somdej chỉ nhận một vị hoàng tử mang về, gửi lại cô con gái với mẹ.

Đường về: xe bò đến Trat, sang Chanthaburi, thuyền buồm vào đến Bangkok đậu trước Wat Rakhang.

Sáng hôm sau ngài vào Đại Nội tường trình. Vua Chom Klao rất vừa ý, dâng toàn bộ vật phẩm cúng dường cho ngài: "Nếu Chao Khun muốn điều gì mà Phật tử có thể cho phép, Phật tử cũng sẽ dâng."

Xin đất và luật Visuṅgāma-sīmā

Hai ba ngày sau, Somdej vào Đại Nội xin phép hoàng gia về mảnh đất tại Wat Ket Chaiyo để xây Phật lớn ngự ngồi lòng rộng 8 sải, tại huyện Chaiyo. Ngài xin có giấy đóng ấn ngọc. Vua đồng ý, cấp giấy có đóng dấu quốc gia, từ đó chế định Luật Visuṅgāma-sīmā – đất chùa được công nhận.

Somdej bán các vật phẩm xứ Khmer thành gạch, xi măng, cát, tiền công thợ, vốn cho công việc. Sứ giả nhà vua đo đạc đất theo chỉ dẫn của ngài: chỗ viện chùa trùm lên tượng Phật, chỗ bệ sukachi, chỗ tượng Phật, chỗ chánh điện, chỗ khuôn viên.

Xây gần ba năm thì xong. Phraya Nikonbodin và các quan, gia tộc hoàng gia, dân thường, thương buôn, phú hộ, cùng vua Chom Klao, vua Pin Klao, dân Mã, Âu, Khmer, Lào, Mon, Hoa đều góp phần. Dâng chùa thành hoàng tự, ngự ban tên "Wat Ket Chaiyo" – nghĩa là Phra Thong Chai, cờ chiến thắng của Phật.

"Hãy sờ cánh tay của Khrua Toh xem"

Trong thời gian xây tượng, ngài thường lên giám sát. Đã bổ nhiệm Phra Samu Chan. Phra Samu Chan kể rằng có lần hỏi Somdej làm sao nhận biết bodhisatta (Bồ-tát). Ngài đưa cánh tay ra: "Hãy sờ thử cánh tay của Khrua Toh xem." Khi sờ thì chỉ thấy là xương không thôi.

Khrua Ta Thong chùa Ket Chaiyo kể: kịp thấy Somdej chôn cái chum lớn phía trên tượng Phật Lớn rồi đặt vào 1 baht, lấy mảnh ngói đậy miệng hố lại.

Một lần ngài lên kiểm tra, ngài ban mỗi người một đồng 6 satang triều Rama IV cùng một miếng vải trắng bằng lòng bàn tay. Khi xong, cư sĩ lấy kiệu khiêng. Ngài ngồi trên kiệu, hai tay bám chắc, miệng nói không ngừng: "Chó bắt chó nhé, đừng cho nó rơi nhé, nó là của nhà vua nhé."

Ngài làm những việc lạ, nói những điều hài hước. Nhưng nói làm rồi thì không lặp lại.

Ở Wat Sa Ket và Wat Bang Khun Phrom

Khi xong Phật Lớn, ngài về Bangkok không có ngày nào rảnh. Người ra vào gặp gỡ không dứt, đến nỗi ngài phải mang nước tiểu vẩy lên kuti, thoa lên đầu đến nỗi đầu vàng. Phải đến nghỉ ngơi tinh thần ở nghĩa địa Wat Sa Ket. Kuti cũ người ta xây dâng, ngài viết câu châm ngôn dài, còn nhớ được 2 dòng:

Đừng tự hào dũng cảm với ma, đừng tự hào giỏi với cái chết.

Có ngày cũng nghỉ ngơi tại Wat Bang Khun Phrom. Ngài tính xây tượng Phật tư thế độ quỷ yakkha trong rừng cây takien, ngồi trên gốc cây lớn. Ngài xây gốc cây trước, rồi xây chân tượng lên dần.

Phra phim 84.000 tượng

Suy đoán khoảng năm Mão, cửu niên, Tiểu Lịch 1229, ngài làm khuôn in 3 loại, ba tầng, 84.000 tượng. Chất liệu: trái cây, lá pan (lan) dán đốt, giấy diều viết yantra đốt, xi măng, dầu, keo, xi măng đỏ, nước miếng, đờm. Khi có người giã, người đâm hắt xì hay ho, ngài cũng bảo cho vào luôn. Rồi giã trộn với xi măng cứng (phet).

Ban đêm ngồi niệm đi ấn khuôn đi, từ thời còn là Phra Thep Kawi cho đến Phra Phutthachan. Phật vẫn chưa xong, vẫn còn 84.000 nữa, đợt thứ ba với đợt thứ tư.

Vua Chom Klao băng hà

Năm Thìn, thập niên, Tiểu Lịch 1230, ngày thứ Năm, tháng 11 mùng 15 rằm, lúc 1 giờ 1 khắc đồng hồ, vua Phra Chom Klao Chao Yu Hua ngự băng hà, thọ 64, trị vì 176 tháng 14 ngày. Somdej được 81 tuổi, đã làm Somdet được 3 năm dư.

Khi biết chắc tin, ngài đi khóc quanh chùa Rakhang, lẩm bẩm:

Hết vui rồi, hết vui rồi. Lần này, hết vui rồi.

Khóc khơi khơi to đến nỗi ai cũng nghe thấy.

Tiếp tục đúc phim dưới triều Rama V

Khi vua Chula Chom Klao (Rama V) đăng cơ, Somdej mới làm tượng in 5 tầng, 7 tầng, 9 tầng. Định dâng lên Somdej Phra Chula Chom Klao. In đợt trước đã lén nạp vào trong Phật Ket Chaiyo hết. Rồi in Phật 5, 7, 9 tầng gộp đủ 84.000 bằng dhammakhandha (pháp uẩn).

Phương pháp như cũ, khác ở chỗ niệm cả cơm trong bát khất thực vào luôn. Lá pan chữ cho vào bát, đi khất thực cũng có lá pan chữ theo.

Ban ngày đi xây chân tượng Phật chùa Bang Khun Phrom, trú theo divā-vihāra-dhamma (ngày an trú pháp). Xem thợ vẽ phác thảo bố cục tiểu sử của ngài lên, từ đầu đến cuối.

Hai câu hỏi của Phra Ong Yai: thỏ trắng – thỏ đen

Khi còn là Mahā Toh trong triều Rama III, ngài được Đức Thua Kramon Phra (sau này là vua Chom Klao) thỉnh đến đàm đạo. Vua hỏi:

Có hai người đàn ông là bạn đường đi cùng. Cả hai gặp tơ tằm. Vứt bỏ sợi đay đã vác, lấy tơ tằm đi. Người khác không lấy, vẫn vác sợi đay đi. Thầy thấy người vác đay tốt hay người vác tơ tằm tốt?

Mahā Toh tâu trả lời theo hướng khác:

Có hai con thỏ, trắng một con, đen một con, đi kiếm ăn cùng nhau. Con thỏ trắng thấy cỏ non phía bờ bên kia nhiều, bơi qua ăn. Con thỏ đen không chịu đi, ăn một bờ thôi. Một ngày thỏ trắng đang bơi, gió thổi mạnh, sóng cuộn, cuốn nó đi, vào bờ nào cũng không được. Cuối cùng chết đuối. Còn thỏ đen vẫn đi kiếm ăn không chết. Xin Ngài thử đoán xem con nào tốt.

Ghi chép để ngỏ: cả hai câu chuyện, ý nghĩa này, xin mời cho ý kiến riêng.

Thời pháp Wat Khanika-phon – "một đồng một xu"

Trong triều Rama III, bà Yai Khun và Thao Faeng làm chợ được nhiều lợi nhuận, bà xây chùa bằng tiền đó tại hẻm Faeng, Phra Nakhon. Khi xong, bà tâu xin ngự ban tên, vua ban tên là "Wat Khanika-phon" – chùa Lãi của kỹ nữ. Bà thỉnh Mahā Toh giảng lễ khánh thành.

Mahā Toh thuyết: chủ lễ làm bằng lợi nhuận như vậy thì được ānisaṃsa một đồng một xu, như câu chuyện ông bà cụ chôn tiền một xu bị dính vào kho phú hộ, đào theo đến tận nhà, phú hộ thách đào được sẽ làm lễ quán đảnh bằng trọng lượng người. Đào được, nhưng khi cân, thân người ông cụ chỉ nặng bằng một đồng một xu – do quả phúc đã làm ít, đặt nền sai chỗ.

Như chủ chùa này xây xuống cho đến xong là việc tốt, nhưng nền phúc không đúng phúc lớn, quả vì vậy lớn đi không được, chỉ được một đồng một xu của quả phúc thừa thôi.

Chủ chùa bực lòng tức mặt đỏ bừng, gần sắp chửi. Nhưng ngại xúc phạm. Bà lên mời Đức Thua Kramon Phra (vua Chom Klao tương lai) đến giảng tiếp lễ khác. Đức Thua Kramon giảng về tâm người làm thiện: nếu tâm trong sáng không đục ngầu thì được quả lớn, đục ngầu thì quả nhỏ.

Nhưng Mahā Toh dẫn chuyện trong Ṭīkā Abhidhamma của Phra Ṭīkā-cariya, phán quyết phước trường hợp này chia ra 8 phần, được chỉ 3 phần. Như tiền 1 baht, 8 xu, trống rỗng mất 5 xu, còn 3 phần. Tác giả ghi chú:

Nếu theo ý kiến của tôi thì chắc sẽ phán quyết cho được phước chỉ hai phai (1/16 baht) thôi.

Hai thời pháp này, người nghe nên suy xét riêng.

"Đầu hói có vinh quang, đầu vàng được đính tiền"

Trong triều Rama IV, khi còn là Phra Thep Kawi, Somdej thuyết pháp đôi với Phra Phimonlatham (Thuek) chùa Phra Chetuphon thường xuyên. Là đôi thuyết "cay độc thấu tâm thấu tim người nghe".

Một lần vua thỉnh cả hai vào thuyết trong Đại Nội. Vua đính tiền ban cho ngài một đồng một xu. Phra Thep Kawi kịp nhận ra, quay bảo Phra Phimonlatham:

Ông Thuek ơi, ông Thuek, ông Thuek biết chưa đây.

Sau vài câu qua lại, ngài mới hô: "Chao Thuek đó, đầu hói mà có vinh quang (sri). Phía Phra Thep Kawi thì đầu vàng. Đức Vua bèn đính tiền cho một đồng một xu, biết không?"

Vừa dứt, rộ lên tiếng cười vang. Vua ban thưởng mỗi vị 10 baht, lại cười: "Cha Thuek đầu hói, Cha Toh đầu vàng, là đầu mỗi đồng một xu hai phai." Các cung nữ cười khúc khích, các ông bà già răng nướu phơi bày.

Đôi giảng ở kênh Mon – ống nhổ vỡ

Một lần người ta thỉnh giảng tại chùa ở kênh Mon. Somdej đến từ sáng, nên chủ lễ phải sắp thêm một thời giảng đặc biệt. Khi Phra Phimonlatham (Thuek) đến, Somdej dừng thọ thực giờ ngọ rồi lên giảng.

Somdej hỏi, Than Chao Thuek bí, yên lặng. Ngài bảo các cư sĩ: "Than Chao Thuek ông ấy ganh tị với tôi. Ông thấy tôi giảng 2 lễ, ông giảng còn chưa được một lễ." Cư sĩ sắp lễ vật dâng cho Chao Thuek cho bằng 2 lễ.

Chao Thuek hỏi lại: dosa (sân hận) phát sinh ở đâu trước? Xin giải đáp cho rõ.

Somdej ngồi ngủ, ngáy, làm bộ không nghe. Chao Thuek hỏi lặp 2-3 lần. Somdej vẫn ngồi yên. Chao Thuek phát cáu, quát to: "Hỏi rồi không nghe, ngồi ngủ trong."

Somdej giật mình thức dậy, chửi rủa: "Đồ preta, đồ rác, đồ dịch tả, thằng Thuek quấy người đang ngủ."

Chao Thuek bị chửi mất thể diện trong đông người, phát giận, cầm ống nhổ ném thẳng về phía Somdej. Somdej ngồi niệm chú bảo vệ, ống nhổ chệch đi va vào cột sala, vỡ ầm.

Somdej thuyết trộn thêm, giải dosa: "Sappī ơi hãy nhìn xem, Chao Khun Phimonlatham vị này chỉ giỏi khi thích lời hay hay thôi, vừa nghe tiếng chửi, phát sinh dosa kiêu căng. Dosa phát sinh tại sáu cửa (dvāra 6) do bị va chạm bởi aniṭṭhārammaṇa. Nếu thông minh dựng sati không bốc đồng, dosa là sahajāta sinh cùng tâm, không dính kẹt. Ví như hạt giống, chủ đừng đem đi muối, đừng đem ngâm, đừng đem ủ nơi ẩm thì không nảy mầm. Thân ông là tu sĩ, khi ông thiếu thu thúc ông liền trở thành ma. Ống nhổ vì vậy vỡ tan theo dosa của ông."

Kết

Chương tám là chương của các chuyến đi lớn – sang Khmer, lên Chaiyo, rồi mở đợt đúc phra phim quy mô 84.000 tượng. Nó cũng là chương đóng lại một triều đại: khi vua Chom Klao băng hà, Somdej Toh – đã 81 tuổi – khóc quanh chùa, nói "hết vui rồi". Chương kế sẽ mở sang triều Rama V và những giai thoại cuối đời.