Câu chuyện Somdej Toh – Phần 5 Lễ thọ đại giới nāk luang ở Wat Takrai

Mở đầu

Cuối chương bốn, Đông cung Thái tử đang nhìn sa-di Toh trong điện chính Cung điện Cũ. Chương năm bắt đầu ngay sau cái nhìn ấy – và mở ra một chuỗi thánh chỉ sẽ định hình cả đời xuất gia của Somdej Toh. Theo ghi chép của Maha Ammat Trai Phraya Thipkosa (Son Lohanan), đây là chương của lễ nghi: nhận bảo trợ hoàng gia, chuyển về chùa lớn, và cuối cùng là một đại lễ upasampadā dài gần một tuần tại Phitsanulok.

Cái nắm tay trong điện chính

Chao Fa Krom Luang Itsarasunthon đích thân bước tới nắm tay sa-di Toh, dắt ngài ngồi lên chiếc ghế cạnh mình. Ngài hỏi:

• Tuổi bao nhiêu rồi? – "Xin tấu, tháng này tròn 18 tuổi."
• Sinh năm gì? – "Sinh năm Thân, thứ tám (Pī Wok Aṭṭhasok)."
• Quê quán ở đâu? – "Quê gốc ở phía nam tỉnh Kamphaeng Phet, sau dời xuống dựng nhà phía bắc tỉnh Phichit."
• Thí chủ cha tên gì? – "Xin tấu, không biết."
• Thí chủ mẹ tên gì? – "Tên là Mẹ Ngud."
• Sao thí chủ mẹ không nói cho thầy biết thí chủ cha là ai? – "Mẹ chỉ thì thầm rằng chủ nhân của chiếc thắt lưng (rat prakhot) này chính là Chao Khun Mae Thap (vị Nguyên soái) – xin tấu."

Nghe xong, theo ghi chép, Đông cung Thái tử "đã thấu rõ trong lòng, lại càng thương mến sa-di hơn". Ngài phán với quan Hora:

Vị sa-di này, ta xin nhận là vị Hora dẫn bạch tượng (điềm lành) đến dâng. Từ nay hãy là sa-di của ta, ta sẽ đích thân bảo trợ nuôi nấng. Sa-di chớ có hoàn tục, không cần lo nghĩ gì cả.

Ngài viết thủ bút giao sa-di Toh cho Somdet Phra Saṅgharāja (Mi) – nghĩa là sa-di sẽ chuyển sang ở Wat Nipphanaram (chính là Wat Mahathat Yuwaratrangsarit ngày nay). Lý do: "để được ở gần ta".

Ở với Somdet Phra Saṅgharāja

Ba vị quan dẫn sa-di xuống thuyền, chèo qua sông cập bến Wat Mahā-Nipphanaram, đưa lên điện Somdet Phra Saṅgharāja (Mi). Ngài đọc thủ bút Đông cung, liền sai Phra Khru Baidika mời Phra Ajahn Kaeo ở Wat Bang Lamphu Bon – thầy tổ cũ của sa-di – đến yết kiến. Ajahn Kaeo đọc thủ bút, biết Đông cung ưu ái, vui mừng, thuận giao sa-di ở lại Wat Nipphanaram nương tựa (nissaya) nơi Somdet Phra Saṅgharāja.

Từ ngày đó, sa-di Toh:

• Chuyên cần làm vat (bổn phận hầu hạ) Somdet Phra Saṅgharāja.
• Học Pariyatti-dhamma, thông thạo phương pháp giảng dạy của ngài.
• Học thêm với Phra Ajahn Sem ở Wat Nipphanaram.

Tháng 6 năm Tỵ 1159: chuẩn bị upasampadā

Tháng 6 năm Tỵ Cửu Thập (Nopphasok), Chulasakarat 1159 – năm thứ 16 triều Rama I – sa-di Toh tròn 21 tuổi, đủ tuổi thọ đại giới (upasampadā). Chao Fa Krom Luang Itsarasunthon truyền Phra Horathibodi và Samian Trā Duang vào chầu, phán:

Phra Hora phải thay ta đi làm lễ xuất gia cho sa-di Toh. Phải bổn mạng thọ giới tại Wat Takrai, tỉnh Phitsanulok.

Ngài giao Phra Horathibodi 400 baht chi dùng, kèm đầy đủ parikkhāra (tám vật tùy thân của tỳ-khưu). Dạy phải làm:

• Lễ thamkhwan nāk (gọi vía cho người thụ giới).
• Vien thian (nến xoay vòng).
• Trang điểm chú tiểu nāk theo lối nāk luang (nāk hoàng gia).
• Diễu hành rước trống kèn tùy ý thân quyến và tục lệ địa phương.

Samian Trā Duang thảo công văn đóng dấu Bua Kaew gửi Tỉnh trưởng Phitsanulok. Saṅghakārī trong Hoàng cung Bovorn soạn phiếu cung thỉnh Somdet Phra Wannarat Wat Rakhang lên làm hòa thượng bổn sư tại Wat Takrai – phải đến từ đầu tuần trăng sáng, xong upasampadā trước ngày rằm.

Đoàn thuyền lên Phitsanulok

Phra Horathibodi và Samian Trā Duang sắm:

• Một thuyền Yuan lớn 6 mái chèo.
• Một thuyền Yuan lớn 8 mái chèo.
• Một thuyền nấu bếp, đủ người chèo.
• Ba tấm trai y cho cặp thầy tuyên giới, nến dâng Upajjhāya, bát thom, vải phủ, bāisī, vải dệt vàng (pha yok), mũ talompok, kiếng, nến...

Thuyền 6 chèo đi rước Somdet Phra Wannarat. Somdet Phra Saṅgharāja cho sa-di đi. Thuyền Somdet Phra Wannarat chở sa-di Toh. Thuyền Phra Horathibodi chở Samian Trā Duang. Nối đuôi theo sông Chao Phraya, qua hai đêm hai ngày thì đến Phitsanulok, đậu ngay trước dinh Phraya Phitsanulok.

Phraya Phitsanulok nhận công văn

Khi biết tin, Phraya Phitsanulok tiếp nhận công văn trước. Samian Trā Duang mang công văn lên dinh, đặt vào vị trí nghi lễ. Khi tỉnh trưởng, phụ tá (yokkrabat) và các kromkan tề tựu, Samian Trā Duang mở niêm phong (sáp khắc trên túi đựng dấu), xé phong bì, đọc công văn. Nghe rõ thánh ý, cả tỉnh trưởng lẫn các quan cùng cúi đầu đảnh lễ.

Tỉnh trưởng truyền:

• Luang Chā Mueang, Luang Suphamātrā: báo Trụ trì Wat Takrai biết Somdet Phra Wannarat đã đến, chuẩn bị chỗ nghỉ và sàng tọa.
• Luang Phaeng, Luang Wichān: lo chỗ nghỉ cho đám thuyền phu, đưa thuyền vào nhà thuyền.
• Khun Sonlekh: nhờ các kamnan gần đó phụ khiêng mâm thết đãi.
• Phraya Yokkrabat: triệu 4 Tỉnh trưởng Kamphaeng Phet, Phichit, Phichai và Chainatburi đến trong hai ngày.
• Luang Chū: nhờ sức dân lo cho đám thủy thủ từ Bangkok.

Chiều đến, tỉnh trưởng cung thỉnh Somdet Phra Wannarat ra Wat Takrai.

Cuộc họp của mẹ Ngud

Sau ba ngày, bốn Tỉnh trưởng cùng thương gia, kamnan, kromkan tề tựu tại dinh, rồi dẫn nhau ra sala lớn ở Wat Takrai. Tỉnh trưởng Phitsanulok hỏi ý mẹ Ngud – chủ nhân của nāk luang:

• Thánh chỉ dặn phải theo ý chủ nhân nāk luang.
• Vậy Mẹ Ngud là mẹ đẻ muốn tính như thế nào?

Bà Ngud thưa:

Thưa, con định xuất gia buổi sáng, xuất gia xong thết trai tăng sáng 29 vị, thết trưa thêm 29 vị nữa. Con sẽ lập bếp ngay tại chùa này. Con muốn có nhạc pinphāt, trống khaek, đánh kra-bi kra-bong (võ thuật gậy kiếm), có đám rước nāk, có rước sư mới, có lễ somphot chalong sư mới. Con muốn thỉnh Phra Khru Wat Yai ở Phichit cùng Phra Khru ở chùa trong tỉnh Chainat xuống tụng kinh, có lễ thamkhwan vien thian, có đại nhạc hội mahorasop.

Tỉnh trưởng Phitsanulok quay sang Somdet Phra Wannarat xin ngày. Somdet đáp:

Tôi thấy thích hợp là ngày mồng 14 trăng sáng tháng 6 năm Tỵ Cửu Thập này, làm ngày sa-di hoàn tục trở thành nāk; 3 giờ chiều hôm ấy kiệu upasampadapekkha vào làm thamkhwan trong dinh, ngủ qua đêm tại dinh; mờ sáng sắp đoàn rước ra. Ngày mồng 15 trăng sáng tháng 6, lúc 1 giờ sáng (tức 7h sáng theo lối tính xưa), xuất gia xong.

Tỉnh trưởng tiếp nhận: "Sādhu, được."

Phân công cả một tỉnh

Theo ghi chép, tỉnh trưởng đã chia việc chi tiết đến từng kromkan:

• Luang Chā Mueang, Rong Chā Mueang: kiểm tra vũ khí, không để cãi vã đánh lộn.
• Luang Phaeng, Rong Phaeng: tiếp khách, mời ngồi.
• Luang Wichān, Rong Wichān: lo nước nóng trà nước cho cả chư tăng lẫn khách.
• Luang Chamnān, Rong Chamnān: trầu cau thuốc lá.
• Luang Suphamātrā, Rong Suphamātrā: mọi việc tiền sảnh.
• Khun Sonlekh: thư ký ghi tên người mang đồ đến – tỉnh, huyện, làng, xóm, nhiều ít đều ghi.
• Phra Dharmrong (giám ngục): cắm cột dựng mái.

Từ ngày 8 trăng sáng đến 13 trăng sáng, thực phẩm chảy về bếp liên tục: đậu rau, cá thịt, bánh trái, thốt nốt đường, cau, dừa, nếp, gạo. Chao phāsī (chủ thuế), nāi ā-kon (nhân viên thuế), khun tambon (tộc trưởng xã) cùng đóng góp. Phụ nữ trong vùng được nhờ khâu bāisī, têm trầu gấp cau, cuộn thuốc lá, se tim nến, giã bánh canh (khanom chin), nấu nước lèo.

Tại sao biên soạn kể chi tiết đến vậy

Người biên soạn giải thích:

Samian Duang và Phra Hora đã chứng kiến và biết rõ, truyền miệng kể lại nhau mà ra.

Ngày 14 trăng sáng: lễ thamkhwan

Quá giờ ngọ, Tỉnh trưởng Phitsanulok cùng 4 Tỉnh trưởng và đoàn rước ra chùa rước nāk. Somdet Phra Wannarat cho sa-di Toh xả giới sa-di (lā sikkhāpada), chuyển thành chú tiểu nāk. Trụ trì Wat Takrai sai tăng cạo tóc. Phra Hora trang điểm: áo krui có viền hoa lấp lánh, váy jeep jong hāng hong, buộc pok (túi thắt lưng), phía trước gắn choeng-ngon, thắt dây đai vàng nạm kim cương, đeo nhẫn kim cương, cầm quạt cán ngắn, đội mũ đỉnh nạm hồng ngọc và lục bảo – gọi là talompok songkhrueang.

Đoàn rước nhảy múa theo sau. Chao Khun Phraya Phitsanulok dẫn nāk vào thamkhwan tại dinh vào lúc 3 giờ chiều. Dàn pinphāt trỗi các bài kra, krom, krāw, choet. Thết đãi bữa tối. Trời tối đốt đèn, có múa hát thật vui.

Ngày 15 trăng sáng: bảy tốp và thời khắc tầng 32

Rạng đông, đoàn rước được chia thành bảy tốp:

1. Võ thuật kra-bi kra-bong.
2. Đấm bốc và vật.
3. Trống dài (klong yao).
4. Nến upajjhāya, y và bát upajjhāya, trai y.
5. Năm Tỉnh trưởng, kromkan, thơ lại, sứ giả.
6. Thân quyến bạn bè mang đồ cúng dường.
7. Các đoàn hát và đoàn múa.

Đoàn kéo dài tít tắp, vây quanh tiến đến ranh giới tường Wat Takrai. Đoàn trống, nến, trai y đi quanh bot ba vòng. Chú nāk đảnh lễ vái sīmā, 4 Tỉnh trưởng đứng quanh, Phra Hora giám sát. Trước khi vào bot, chú nāk phát thí-xả (thing thān), cởi áo krui, cất talompok, tháo nhẫn và chuỗi đưa cho Samian Trā cất vào rương khóa lại.

Chư tăng 29 vị do Somdet Phra Wannarat đứng đầu làm Phra Upajjhāya cùng vào bot. Bà Ngud dâng bộ trai y cho chú nāk. Ngài cúi đầu đón lấy, mang vào giữa tăng chúng. Các kromkan đưa nến upajjhāya, trai y upajjhāya, nón têm trầu (kruai māk) cho chú nāk dâng Upajjhāya.

Rồi chú nāk đứng lên bạch pabbajjā bằng tiếng Pāḷi (theo lối Mahānikāya), thọ kammaṭṭhāna từ Upajjhāya, ra mặc y (khrong phā), dâng nến và trai y cho Phra Kammavācā. Nhận Tam quy, nhận 10 giới – trở thành sa-di. Rồi xin nissaya nơi Phra Upajjhāya, hoàn thành tư cách tỳ-khưu (bhikkhu) vào:

Thời khắc tầng 32, tức 7 giờ sáng, thứ Tư ngày 15 trăng sáng tháng 6 năm Tỵ Cửu Thập, Chulasakarat 1159.

Tăng hội họp 28 vị là chúng pakatatta (đủ tư cách) trong baddhasīmā (giới trường) của Wat Takrai, Phitsanulok:

• Somdet Phra Wannarat Wat Rakhang Khositaram Thonburi – Phra Upajjhāya.
• Phra Ajahn Kaeo Wat Bang Lamphu Bon – Kammavācā.
• Phra Trụ trì Wat Takrai Phitsanulok – Anusāvanā.

Xong lễ upasampadā, toàn thể chư tăng rời bot, xuống thọ cơm sáng tại sala Wat Takrai cùng với tân Phikkhu Toh.

Kết

Chương năm khép lại không phải ở ngày Somdej Toh trở thành tỳ-khưu, mà ở bữa cơm sáng tại sala Wat Takrai sau đó. Theo ghi chép của Maha Ammat Trai Phraya Thipkosa, đây là chương cho thấy một vị tỳ-khưu mới xuất gia nhưng cả năm tỉnh đã đứng ra lo – sợi dây liên kết giữa Somdej Toh và hoàng gia đã thắt chặt từ tuổi 21, và sẽ không bao giờ rời ra nữa.